رویدادهای آتی
دفتر
دفترک
دفترچه یادداشت
اخبار > غرض اصلی از آفرینش عبودیت است


  چاپ        ارسال به دوست

غرض اصلی از آفرینش عبودیت است

 

غرض اصلی از آفرینش عبودیت است ولی عبد شدن بستری دارد که نام این بستر و زمینه ابتلا است. آن مسیری که انسان را به عبودیت می‌رساند ابتلا است.

به گزارش روابط عمومی بنیادنخبگان استان تهران؛  دکتر محمدعلی انصاری مفسر قرآن‌کریم و شارح نهج‌البلاغه، نویسنده و پژوهشگر، مدرس حوزه و دانشگاه و صاحب تفسیر مشکات است. متن حاضر، شرح کامل سخنرانی استاد انصاری در نشست "صفات برجسته انسان‌های الهی در قرآن کریم" می‌باشد که در تاریخ 16 بهمن 1395 در بنیاد نخبگان استان تهران برگزارشد.

 

محمدعلی انصاری*

در بحث شناخت صفات برجسته انسان‌های الهی سه سوال جدی و اساسی چیستی، چرایی و چگونگی مطرح است. همان طور که ادیبان گفته‌اند:

به کجا آمده‌ام آمدنم بهرچه بود            به کجا می روم آخر؟ ...

این سوال قطعا از جدی‌ترین سوال‌هاست که به ذهن انسان می‌آید. انسان ها چه کاره این نظام آفرینش هستند؟

اگر کسی بتواند به این سوال جدی و اساسی پاسخ دهد، بسیاری از مسیرها را یافته است.

اگر اجازه بدهید من این مقدمه را برای شما طرح و پاسخ را با مراجعه به آیات قرآن بیان کنم. آیاتی هم که عرض می کنم صراحتا موضوع را روشن می‌کند.

در اینخصوص فلاسفه بحث پیچیده‌ای را مطرح می‌کنند؛ بطوریکه بهترین شیوه مطرح کردن این سوال‌ها این است که غرض خداوند از وجود انسان در این آفرینش چیست؟

غرض خداوند از آفرینش انسان در قالب شش عنوان در قرآن دیده می‌شود (ترتیبی که عرض میکنم ترتیب ذکری است):

-         اولین عنوان را می‌توانیم "علم" بنامیم. خداوند آسمان را آفرید، سپس زمین را آفرید تا آنکه علم حاصل شود، خداوند آفرینش انسان را مقدمه‌ای برای علم به انسان می‌داند.

در هندسه قدیم به مثلث متساوی الساقین مثلث عروس می گفتند. عروس فرد شاخص و ممتاز یک مجموعه است. هر چیزی عروسی دارد و عروس قرآن سوره الرحمن است. این سوره با نام الرحمن، صفت رحمانیتت خداوند نام‌گذاری شده است. این سوره مبارکه وقتی شروع می‌شود بالاترین مظهر رحمت الهی را با "علم القرآن" بیان می‌نماید و سپس می‌فرماید انسان را آفریدیم:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

الرَّحْمَنُ ﴿۱﴾ عَلَّمَ الْقُرْآنَ ﴿۲﴾ ...

اول آفرینش انسان است بعد تعلیم او؟ چرا خداوند فرموده است "الرحمن، علم القرآن"؟

در حقیقت علم علت و غرض حضور آفرینش انسان است. همچنین اولین سوره ای که بر پیامبر نازل شد سوره علق بود. 5 آیه اول این سوره مبارکه مراعات نظیر که خوانده می‌شود در مورد جهل و علم و آموختن است.

هدف اول از آفرینش انسان در این مکتب و دراین مسیر و در وجود این معلم (خداوند)، علم و دانستن است.

-         دومین هدف "حب و محبت" است. خداوند در قرآن آیه 54 سوره مائده می‌فرماید:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿۵۴﴾.

خداوند قومی را می آورد که خدا آنها را دوست دارد. محبت اول از خداوند شروع شد.

عشق از معشوق اول سر زند      تا بـه عاشق جـلوه ای دیگـر زنـد

روایتی که در منابع عرفانی نیز دیده می‌شود. خداوند می‌فرماید خلقی را آفریدم که توانایی ارتباط معرفتی با من را پیدا کند. سلسله جنبان وجود انسان در آفرینش محبت است.

-         "تعقل" سومین دلیل آفرینش است. خداوند مکررا در قرآن کریم می‌فرماید "... لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ " (... تا آن که شما به تعقل برسید).

در مورد اندیشیدن انسان و اندیشه ورزی انسان از سه عنوان تفکر تدبر و تعقل استفاده شده است. هنگامی که اندیشه به جریان می‌افتد و انسان علت را می‌شناسد نام آن فکر است. اگر کسی از معلول ها بررسی و اندیشیدن را آغاز کند نامش تدبر است. خداوند دعوت به تدبر می کند. تدبر انتها دیدن و به سوی ابتدا آمدن است. خداوند سومین عنوان و غرض را برای وجود انسان تعقل می‌داند. اولین مخلوق خداوند در نظام آفرینش عقل بوده است. اگر ما چیزی به نام تکلیف مطرح می‌کنیم اولین آیه و شرح تکلیف تعقل است.

-         دلیل بعدی در آفرینش انسان "رحمت" است. فرمود ، به دلیل این رحمتی که خدا به پیامبر عطا فرموده توان الهی در نرمش در چهره و در کلام، بیان و رفتار پیامبر مشهود بوده است. در همه آیات اساسا لحن و آهنگ قرآن آکنده از رحمت است. در حقیقت خداوند رحمت خود را در واژگان آورده است و تمام آهنگ ها رحمت انگیزه هستند. خداوند به مهر ورزی و رحمت اشاره می کند و دلیل آفرینش انسان را رحمت می‌داند.

-          خداوند "ابتلاء" را دیگر دلیل آفرینش انسان معرفی می‌کند. امتحان یعنی ماهیت یک پدیده را آشکار کردن. اگر شما بخواهید اطلاعات و اشراف کامل داشته باشید امتحان می‌کنید. اگر تجربه زیاد پیدا کنیم شناخت ما بیشتر می‌شود. معنی اصلی ابتلاء کهنه کردن و تجربه کردن است. ابتلا یعنی ماهیت یک پدیده را به تمام معنا آشکار کردن و به معرفت و شناخت رسیدن. ذات حق شرایطی را مهیا می‌کند که انسان‌ها به ماهیت و حقیقت وجودی خود که خداوند در نهاد آنها  قرار داده است می‌رسند.

-         و اما ششمین دلیل، "عبودیت" است. خداوند می‌فرماید "و ما جن و انس را نیافریدیم تا آنکه آنها به عبودیت برسند، ما انسان‌ها را آفریدیم که در جایگاه آفرینش به عبودیت برسند". مقام رهایی از خود، دیگران و طبیعت یعنی عبودیت.

من از آن روز که در بند توام آزادم ...

در بند خدا قرار گرفتن یعنی عبودیت؛ عبدالله یعنی خود باخته در جمال و جلال الهی؛ عبد یعنی خود باخته، یعنی به مرحله فنا رسیدن، یعنی رهایی

نتیجه گیری انسان شناسی در قرآن

از این شش عنوان، آن‌که عنوان اصلی است ششمین مورد است یعنی عبودیت. خداوند انسان را در نظام هستی آفرید که به مقام عبودیت برسد. انسان با عبودیت به معراج می‌رود تا عظمت خلقت را ببیند. وقتی خداوند می‌خواهد وحی بفرستد بر عبد نازل می‌شود. اول و آخر عبد است.

مقام عبودیت همان مقامی است که روز اول شنیدیم که خداوند به فرشتگان فرمود: من میخواهم در زمین خلیفه قرار دهم؛ یعنی قائم مقام و جانشین. جانشین از خدا از ذات حق.

جانشین و خلیفه در اسما و صفات الهی یعنی خداوند موجودی را  بر زمین قرار داده که وجود و هستی او مظهری برای صفات خداوند باشد. موجودی که خالق باشد و خلاقیت داشته باشد. موجودی که همان گونه که خداوند لطیف است لطیف باشد که قادر و رحیم باشد.

عبد یعنی پر شدن از اسما و صفات الهی ...

حضرت عیسی مسیح کور را شفا می داد، عیسی مرده را زنده میکرد به اذن خداوند ...

غرض را خداوند به شکل بالقوه به همه انسان‌ها اعطا کرده است. به شکل فعل در اختیار خود انسان‌هاست.

اگر انسان بخواهد عبد باشد نیاز به عالم بودن دارد؛ نیاز به عاشق بودن؛ نیاز به به عاقل بودن و درنهایت نیاز به رحیم بودن دارد. عبد آن است که جانش سر شار از علم الهی باشد. محبت و عشق وقتی در وجود انسان پدید می‌آید یعنی به کوی عبودیت نزدیک شدن.

عبد یعنی مهرورزی و زمانی انسان به مرحله عبودیت می‌رسد که محبت تمام وجود انسان را گرفته باشد.

غرض اصلی از آفرینش عبودیت است ولی عبد شدن بستری دارد که نام این بستر و زمینه ابتلا است. آن مسیری که انسان را به عبودیت می‌رساند ابتلا است.

 

 


١٥:٠٩ - 1396/01/16    /    شماره : ٢٢٦٦٧    /    تعداد نمایش : ٤٥٢







تمامی حقوق متعلق به این سایت برای بنیاد نخبگان استان تهران محفوظ می باشد
آدرس: خيابان استاد نجات الهي - نرسيده به خيابان كريم خان - كوچه شهید حقيقت طلب – پلاك 17 تلفن 09601 - 88900511